ملتلری ملّت یاپان و او ملتی دیگر ملتلردن آیری بر ملّت یاپان تمل اساسلردن بریسی ده او ملتڭ قوللاندیغی دیل و آلفابەسيدر. دیل؛ فكر دنیاسنڭ تظاهریدر، كندینی افاده ایدەبیلەجگی ایلتیشیم آراجيدر. ملتڭ خاطرەسی، روحی، اوزی، مایەسیدر. دیلنی غائب ایدن ملتلر، خاطرەسنی، حافظەسني، هم فردی هم ده ملّی كیملگنی، آچيقجەسي هر شیئنی غائب ایتمەیه یوز طوتمشدر. دیل شعورینی غائب ایدن بر ملّت، ملّت اولمە شرفنی غائب ایتمكله یوز یوزه كلیر. لسان و یازیسنی غائب ایدن بر ملّت، حافظەسني غائب ایتمش دیمكدر. بویله بر ملّت، كندی كولتورينه و تاریخنه يبانجيلاشير، كچمشده نه اولدیغنی اونوتور، بو كون و كلەجكده نه اولاجغنی بیلەمز حاله كلیر.

عثمانلیجه، توركلرڭ يوز ييللر بوینجه كليشديردكلري اوزكون بر دیلدر. هم عربجەدن هم فارسجەدن فائدەلنمش اما ایكیسی ده اولمامشدر. كلەجكله كچمش آراسندەكی كوپرويي صاغلام قورابيلمەنڭ یولی، عثمانلی توركجەسني اوقویوب آڭلايابيلمكدن كچمكدەدر. ملّی كولتوريمزڭ تملنی اولوشدیران اثرلريمزڭ همن همن تمامی، عثمانليجەيله یازیلمشدر. حالبوكه یڭی نسلمز، ددەسندن قالمش بر كتاب ویا اسكی بر طاپو سندينڭ، بر پارەنڭ، بر چشمه كتابەسي، تاریخی بر چارشی كيريشي یا ده بلكه هر كون آلتندن كچدیگی اونیورسیته كیریش قاپوسنده یازیلی اولان عثمانلیجه متنی اوقويامدیغي كبی، كرك نه معنایه كلدیگی، كركسه استەتیك ذوقنی يودوملامه امكانندن محرومدر. اوزرنده كونش باتمايان قوجه بر جهان دولتنڭ طایاندیغی سرّڭ پرده آرقەسندەكی چاغ آچوب چاغ قپایان بر كولتورڭ ميراثجيلري اولان بزلر ایچون، برقاچ ییل دگل، عصرلرجه توم دنیایی عدالت و شفقتیله آووجنه آلان و ایشیق صاچان او كوزللكلرڭ حیرت ویریجی آلت ياپيسني آراشديرمه كرگي نه قدر آچیقدر.

صنعت نقطەسنده

تاریخ اوڭنده بزدن صوڭرەكی نسللره كوپرو اولابیلمه مسئوليتمز بر یانه، سادەجه صنعت نقطەسنده دخی اوزاق قالدیغمز بو ميراثڭ، بر چوغی اسلوب صاحبی و كندی باشنه اقول اولان كزیده خطّاطلريمزڭ كوز نورلريله بر دانتەلا كبی ایشلەدكلری او قیمت بيچيلەمەين جانم اثرلرندن نيجەلري، آرتق یبانجی موزه و قولكسييونجيلرڭ اڭ كوزل كوشەلرینی سوسلەمكدەدرلر. اویسەكه كندی مملكتمزده اجدادیمزڭ بزلره برر امانتی، برر یادكاری اولان و بر قسمی، آیلر سورن چاليشمەلرله آنجق حاضرلانابیلمش خصوصی كاغدلر اوزرنده اشسز برر طابلويه دونوشن ویا بعضًا پرنج بر لوحه یا ده مرمره عصرلره میدان اوقورجەسنه قازينان، بعضًا ده اوغرینه كوزینی بیله غائب ایتمك بهاسنه بر جامع قبەسنه ایلمك ایلمك ایشلەنن و عقللره طورغونلق ویرن خط صنعتی نمونەلري بو كون، آپ آیری و شاشيلاجق بر قدر بيلمزلگڭ اینجیتیجی يالڭزلغنه ترك ايديلمشلردر. اجدادیمزڭ هر زمان شرف طویدیغمز بیڭ ییللق شانلی بر تاریخ قوريدورندن بزلره آرمغان ایتدكلری صاییسز كزیده أثرلر فكري بويوطده ده بو كون چوغمزه، مع الاسف بر توريسته اولدیغی قدر اوزاق، آڭلامسز و يبانجيدر. دگل ماهیتلرندن، وارلقلرندن دخی خبرسز اولدیغمز میلیونلرجه طاش باصقيسي یا ده بر چوغی ساحەسنده اوتوریته اولمش و حالا بو وصفنی قورویان ال یازمەسی نادیده أثرلر، اوزوجيدركه بو كيديشله چورومگه محكوم كوروندكلري كتبخانەلرڭ توزلی رافلرندن، همّت اهلی كيشيلرجه كون ایشیغنه چيقاريلاجقلري كونی بكلەمكدەدرلر. بوڭا رغمًا نه غریبدركه، تمامًا بزه عائد اولان و كونمزده آرتق عثمانلی توركجەسی اولارق تعبیر ایدیلن تاریخی توركیه توركجەسني بر یازی دیلی اولمقدن أوته، آیری بر لسان ظنّ ايدنلريمزڭ صاییسی مع الاسف هیچ ده آز دگلدر. و یدی عصر جهانه حكم ایتمش بر ملتڭ چوجقلری، آرتق اوڭنه قونولان چويريلرڭ طیشنده، آتالرینڭ بو كونه قدركی كولتور بريكيمندن استفاده ايدەمەمكدەدرلر. بو چويريلرڭ بر چوغنڭ اكسیك یا ده خطالی اولدیغی ایسه آیری بر واقعەدر.

باش باقانلق عثمانلی آرشيولرنده، یوزلرجه كیشیلك قادرويله ييللردن بری، أوستەلك سادەجه بلكەلرڭ تصنيفنه یوڭلیك و داها چوق ييللره محتاج چالیشمەلر ده كوسترییوركه، هر بری باشلی باشنه برر دگر اولان بو كزیده اثرلرڭ، تاریخی متن و أوراقلرڭ تكر تكر شیمدیكی یازی یه چوريلمەسنه نه یترلی صاييده تكنیك الەمانمز واردر، نه ده زمان بوڭا مساعددر.

باشقه ملتلره ايمرنمكدن قورتولمق ایچون

شو حالده كونمز كنچلگنڭ حصەسنه، ددەلرینڭ برقاچ بیڭ سنه اوڭجەكی كولتور ميراثنى راحتلقله اوقویوب آڭلايابيلن دیگر ملتلره ايمرنمكمي دوشویور؟ نەدن بز ده كندی چوجغمزه، آراشديرديغي هر هانكی بر موضوعده، اجدادینڭ بريكيمنه برنجی الدن اوزانابيلمه امكاننی طانيمايالم؟ چوق بویوطلی بر آلت ياپي يه صاحب و تاریخنه یبانجی قالمامش، بیوكلرینه سوكیسنی و صايغيسني غائب ايتمەمش بر نسل، كلەجگه داها امیدله باقمەمزڭ بر تأميناتي دگلمیدر؟ اوزونتویله بليرتەلمكه، باتیلی آراشديرمەجيلرڭ هم قونوشمە دیلی جهتیله توركجەيي، هم ده بر یازی دیلی اولان عثمانلی توركجەسني اوگرنەرك یاپدقلری درلي طوپلی آراشديرمەلردن، بو كون عثمانلینڭ طورونلرندن آنجق انكلیزجه بیلنلر استفاده ايدەبيليركن، بیلیمسل چويريلري یاپیلان بو یبانجی قايناقلر ده، نه غریبدركه، بر صوقاق أوتەدەكي كندی ملّی كتبخانەلريمزي رفەرانس كوسترمكدەدر. كوڭلنده ملّی كولتوردن بر نبذه اولسون حصەسی بولونانلرڭ، ایچنده بولوندیغمز بو وضعیته اوزولمەمسي ممكن دگلدر. عثمانلیجەیی اوگرنمك، اوز یوردنده كندی كولتورينه یبانجی قالمش بر نسلڭ وجدان محاسبەسنده، اجدادينه و تاریخنه قارشی وعدەسي چوقدن طولمش بر فكر بورجیدر.

پكی، باشده منوّر انسانلريمزي و هپمزی كندی قلاسيكلريمزه اولاشدیراجق و آرتق بزه بر شكلده یبانجی اولانلرڭ الیله دگل، كندی چوجقلریمزڭ غیرتلی آراشديرمەلريله كندی كيملگمزي يوروملامەمزه وسیله اولاجق عثمانلیجەیی اوگرنمك زورميدر؟ عثمانلیجه البته زور دگلدر. هم آرتق اونیورسیته درسلكلرينه محكوم اولمقدن قورتولمشدر. م.ا.ب. حیات بویی اوگرنمه كنل مدیرلگی و خیرات وقفی آراسنده امضالانان پروتوقول كرگي توم توركیەده بتون خلق اگیتیم مركزلری نقطەلرنده خلقله بولوشمشدر. بو چالیشمەلر نتیجەسنده امید ایدییورزكه، عثمانليجەنڭ چوق قولای اولدیغنی قورسلره قاتيلانلر بو ملته كوسترەجكدر. ادبیات، تاریخ، صوسیولوژی كرسيلري ایله الهیات فاكولتەلرنده اوقویان اوگرنجيلريمز و يارينڭ هر برانشدن كنچ آراشدیرمەجی علم آدملری، بو فعاليتلردن آلدقلری كوچ و انرژی ایله تاریخ و كولتوريمزله باغڭ قورولمسي ایچون چوق داها جدّی چاليشمەلره امضا آتاجقلردر. عثمانلیجه اوگرنمك، هر شیدن اوڭجه بر كوڭل مسئلەسیدر. آدی كچن پروتوقول چرچوەسنده یاپیلاجق بو قورسلري، سوەرك، مراقله و آڭلایارق تعقیب ایدەبیلیرسەك، بو كونه قدر چوق ده یاقین اولامدىغمز اشسز بر كولتورڭ، طانيدقجه داها ده حیرانلق اویاندیران درینلكلرینه راحتلقله اولاشاجغز ان شاء اللّٰه.